Taş

Rüyamda daha önce hiç görmediğim bir yerdeyim. Hiç kimse yok ortalıkta. Hava da biraz kırık. Şehre benzer bir yer değil burası, ama büyük bir şehir havası fazlasıyla sezdiriyor kendini. Tertemiz. Sanki ne hiç ayak değmiş buraya, ne bir toz konmuş, ne bir şey. Yürüyorum. Yaşlı ağaçlar var her yanda. Çok güzel bir yer. Yürümekteyken ötede bir duvarın dibinde oturmuş bir adam görüyorum. Yanına yaklaşıp başımla selamlıyorum adamı. O da aynı şekilde alıyor selamımı. "İnsanlar nerede," diye soruyorum. "Hangi insanlar?" diye yanıtlıyor sorumu. "Burada yaşayan insanlar," diyerek sürdürüyorum, o da "Burada yaşayan bir benim, ve işte ben de, gördüğün gibi buradayım," karşılığını veriyor. "Neresi burası?" diye soruyorum bu kez. Başını azıcık daha kaldırıp, "Sen Petersburg," diyor sakin bir sesle. Şaşırmışçasına "Öyle mi!" diyorum. "Evet," diyor. "Peki, siz kimsiniz?" diye sürdürünce de, yanıtlıyor adam: "Kim olacağım, Sen Peter."

(Peki de, bu yazının başlığı niye Taş?)

Hastane Notları

Bir üniversite hastanesi burası. Olabildiğince kalabalık. Çevre illeri de kat; iki milyondan fazla insana hizmet veriyor. Genel olarak gözlemlemeyi çok severim. İşte burada da gözlemlemek için sayısızca insan var. Gelgelelim bu kalabalığın içinden de neyi, nasıl gözlemleyeceğine karar veremiyor insan. 

***

Ne zaman ameliyathanenin önünden geçsem, kapısında bekleyen bir yığın insan görüyorum. Her saat onlarca insan ameliyat oluyor. Gündelik hayatımızın akışında hiç aklımıza gelmeyen bir detay bu.

***

Bana her gün yeni bir refakatçi kartı yazılıyor. Bir tane yazılsa, kaldığım süre boyunca onu kullansam olmaz mı?

***

Asistan doktorlar bir protesto tertip ediyorlar hastanenin içinde. Çok kısa sürüyor. Toplanıp üç-dört dakika alkış tutuyorlar, sonra herhangi bir açıklama neyim yapmadan dağılıp işlerinin başına dönüyorlar. Biraz sonra onlardan birini görüp soruyorum protestonun nedenini. Kendi gözümle görmesem bu kadar rahat konuşmam; asistanlar başta olmak üzere hastane çalışanları çok ağır şartlarda çalışıyorlar. Aynı gün akşam haber bülteninde görüyorum; İstanbul ve İzmir'de de aynı protesto varmış: destekliyorum. 

Bu ülkede bazı insanlar çok çalışır, bazıları az çalışır, bazılarıysa hiç çalışmaz. İşi içinden çıkılmaz duruma sokansa, çok çalışanların büyük bölümünün emeğinin karşılığını alamaması, bunun yanısıra, hiç çalışmayan bazılarının da büyük kazançlar elde etmesi.

***

Sabah olunca hastanenin gececi personeli gidiyor, yerine gündüzcüler geliyor. Bugün gelen hemşirelerden bir-ikisi erkek, –biliyorsunuz, erkek hemşirelerin sayısı gün geçtikçe artmakta– onlardan biri sabahın köründe kontrol için odaya girince selam veriyor ilkin. Henüz başımı kaldırıp bakmamışken içimden, ne efendi çocuk, diyorum, çünkü öbür hemşireler genelde odaya "dalarlar." Sorun değil bu gerçi, sonuçta onların işyeri. 

Bir saat sonra aynı çocuk yine geliyor. Babam başka bir hemşirenin az önce taktığı serumun ne için olduğunu sorunca, çocuk oldukça sakin ve saygı dolu bir sesle, "Ben bilmiyorum amca," diyor, "stajerim ben, bazı şeyleri henüz bilmiyorum." Çok da büyük bir şey değil belki, ama çocuğu içtenlikle takdir ediyorum oracıkta. Bilmiyorum demeyi bilmek: günümüzde neredeyse unutulan bir erdem.

***

Televizyonun hayatımdaki yeri neredeyse sıfır. Ancak hastane odasında hep açık olduğundan ben de izliyorum sık sık. Bir kez daha görüyorum ki, televizyon yüzde seksen oranında gereksiz bir alettir.

***

Kaldığımız oda iki yataklı. Yanımızda yatan amca daha önce iki kez ameliyat olmuş başka hastanelerde, ama sıkıntısı geçmemiş, üçüncü kez ameliyata gelmiş. Zamanı geliyor ve ameliyata alıyorlar, ancak yarım saat sonra götürdükleri gibi geri getiriyorlar. Ameliyathaneye girince korkup heyecanlanmış, tansiyonu yükselmiş, doktor da ertelemiş ameliyatı. Taburcu ettiler, giydi üstünü başını, başına da taktı şapkasını, hadi güle güle...

***

Hastane kocaman ama yeterli değil. Kaldığımız odanın kapısında Yoğun Bakım yazıyor. İhtiyaç olduğu için şimdilik normal oda olarak kullanılıyor. Hemen yandaki odadan yarı duvar, yarı perdeyle ayrılıyor. Dedim ya, yoğun bakım odası, aslında tek oda ama şimdilik iki oda. 

O yan odada iki yaşlı amca yatıyor. Biri çok yaşlı, oğlunun dediğine göre 107 yaşında. Kimliğinde öyle yazıyor olabilir ama gerçek yaşı o kadar yok sanki. Doksanı devirdiği kesin ama. Gecenin bir vakti amcanın, daha doğrusu dedenin öksürük sesleriyle uyanıyorum. Aslına bakarsanız öksürük değil, ama o sesi tanımlayacak sözcük bulamıyorum. Derinlerden gelip ağzından çıkan tuhaf bir ses. Bir ara öyle şiddetleniyor ki endişeleniyorum: Şuracıkta ölmesin sakın! Kalkıp bakmayı düşünüyorum, ama yanında refakatçisi var, herhalde uyanıktır diyorum kendime. 

*** 

Babamın serumlarını, mesanesini kontrol etmek için her saat başına kuruyorum telefonu. Gecenin bir vakti babamın seslenmesiyle uyanıyorum: "Kalk, telefonun çalıyor." 

***

Şu an bu notları, sayfaları sarı defterime siyah kalemimle yazıyorum. Not defteri kesinlikle iyi bir fikir. Her zaman yanımda taşırım ama bu denli uzun notlar almayalı epey olmuş.

***

Yanımda Çalıntı Masumiyet diye bir kitap getirdim, daha doğrusu ablam getirdi, an itibariyle 113. sayfadayım.

***

Ne zaman taburcu olacağımız belli değil henüz.

***

Çavdar Tarlasında Çocuklar güzel bir kitaptır. Başkahramanı olan çocuğun adı neydi, hay Allah, unuttum, o da hastanede yatıyor ya, birden aklıma geliverdi. Kitabı okumadan önce pek doğal olarak gözünüzün önüne bir çavdar tarlasında oynayan birkaç çocuk gelir, çavdarın nasıl bir bitki olduğuna dair bir fikriniz yoksa bile. Halbuki "Çavdar Tarlasında Çocuklar" kitapta sözü geçen bir şarkının sözleri. Bu kadar tüyo yeter, alın okuyun gerisini.

***

İstanbul güzel bir şehirdir, gidip yaşamak bir türlü kısmet olamasa da. Şu an yan odanın televizyonunda İstanbul'dan konuşuyorlar, seslerden birini tanıyorum, öbürü hakkında hiçbir fikrim yok.

***

Ana kantine bağlı olarak çalışan çocuklardan birkaç tanesinin işi, sabahtan akşama değin koridorları dolaşıp çay-kahve satmak. Aklıma kantincinin bu işi nasıl kotardığı takılıyor. Çocuklar isterse sattıkları çay-kahvelerin parasını cebe atabilirler çünkü. Bunu onlardan birine soramıyorum haliyle, neyse ki kantinde sıra beklerken çaycı çocuklardan birinin gelmesiyle kendiliğinden öğreniyorum. Çocuklara sayılı pet bardak veriliyor, kaçı geri dönerse toplamdan düşülüyor, ayrıca hazır kahveden de yine sayılı veriliyor, onların da kaçı eksikse bardaklardan düşülüyor, böylece satılan çay ve kahvenin sayısı çıkmış oluyor.

***

Önceki gün neredeyse yazlık bir hava vardı burada. Dün biraz soğudu, kar da yağdı. Bugünkü havaysa ikisinin ortasıydı. Dünkü kar öyle bir hızla başlamıştı ki, çok değil, yarım saat yağsa diz boyunu bulacaktı, ama bu yılki hava bildiğin dalga geçiyor insanla, başladığı hızla durdu, dağ fare doğurdu. (Diz boyu dünyanın bir yerlerinde bir ölçü birimi olarak kullanılıyor mudur, arşın gibi?).

***

Paralel iki koridoru birbirine bağlayan odamsı bir yer var, hemşirelerin malzemeleri falan duruyor içinde. Bir masa, yanında da rahat bir koltuk var, odalardaki ışık soluk olunca akşamları sık sık oraya gidip kitap okuyorum. Beni görevli sanıp bir şeyler sormaya gelenler oluyor arada, elimden geldiğince yardımcı olmaya çalışıyorum.

***

Hayat güzeldir.

***

Televizyonda bir reklam çıkıyor ha bire. Sevimli bir kedi, boynunda da bir nazar boncuğu, bir şeyler söylüyor. İnanır mısınız, beş-on kez izledim, hâlâ ne reklamı olduğunu bilmiyorum. Hiç televizyon izlemeyip de birden birkaç saat izleyince, insan uzun zamandır gitmediği bir yere gitmiş hissine kapılıyor.

***

Bu asansör ameliyathane katından geçtiği için aslında binilmesi yasak. Ama içinde bir görevli olduğunu görünce ben de biniyorum. Ameliyathanede duruyor, adam iniyor. Bakıyorum, kadınların çığlıkları yeri göğü inletiyor, biri ölmüş besbelli. Kapı kapanıyor, üst kata çıkıyorum. Kimsenin bir alt katta birinin öldüğünden haberi yok. Tuhaf. 

Ameliyathanenin olduğu katta doğum kliniği de var. Yan yana, aynı anda insanlar doğuyor, insanlar ölüyor. Tuhaf. 

Yeryüzünün yasası bu, neresi tuhaf?

Hasta la vista

Hastane koridorları hep aynı. Zaman değişir, şehir değişir, hastane değişir, hasta değişir ama hastane koridoru değişmez. Üç yıl önce tam da bu vakit hastanede yatıyordum. Birkaç arkadaşım dışında hiç kimsenin haberi de yoktu bundan; eve söylememiştim meraklanmasınlar diye. Askerdeydim. Yüz felci geçirmiştim. Durup dururken isyan ediyordum, hastaneden dışarı çıkmak yasaktı çünkü ve yanımda getirdiğim kitapları da okuyup bitirmiştim. Canım öylesine sıkılıyordu ki. Sonunda, isyan etmenin hiç de bize öğretildiği gibi kötü ve günah bir şey olmadığına karar verdim. Tam tersine, bir tür iç boşaltma, rahatlamaydı isyan etmek. 

***

O yıllarda merdivenler durup dururken isyan çıkarmışlar. İsyan kısa sürede memleketin dört bir yanına yayılmış. Tüm büyük şehirler merdivenlerin büyük protestolarına sahne olmuş. Ülkenin kralı bir türlü anlam verememiş olup bitenlere. Ne yapacağını da bilememiş. Vezirlerini, danışmanlarını toplayıp sormuş, ne oluyor, diye. Ama hiçbiri adamakıllı bir yanıt verememiş. Kralın canı sıkılmış bu duruma. İçinden, "Topunuzun a.ına koyim," demiş, "onca vezir ve danışmansınız, bir boka yaradığınız yok." Kralının içinden geçen her şeyi hemen anlamak gibi bir özelliği olan Soytarı atılmış oradan, çok akıllı bir soytarıymış bu, –o zamanın tüm soytarıları öyleymiş zaten, darısı bu zamanın soytarılarının başına– şöyle demiş: "Sayın Kralım, vezirlerin, danışmanların bir boka yaradığı nerede görülmüş ki?" Kralın çok hoşuna gitmiş bu söyledikleri, "Aferin," demiş. Aradan yüzyıllar geçmiş. O zamanın izini süren bir tarihçi aydınlatmış meseleyi: Meğer tam da o zaman asansör icat edilmişmiş, merdivenler de, pabucumuz dama atılacak korkusuyla isyan çıkarmışlar. İsyan para etmemiş elbette, asansörler varlıklarını sürdürmüşler, üstelik de her geçen gün güçlenerek. Ne var ki çok koymamış bu onlara. Asıl büyük darbeyi "içeriden" yediklerinde bütünüyle çökmüşler: yürüyen merdivenin icadı.

***

İnsan bir hastanede bazen hasta olur, bazen de refakatçi. Hayatın düzenidir bu; bazen şöyle olursun, bazen böyle. Yoksa zaman nasıl geçecek?

***

Hastanenin önünden dolmuşa biniyorum şehir merkezine gitmek için. Dolmuş tıklım tıkış. Ayaktayım. Yanımda iki üniversite öğrencisi var, birinin elinde telefonu, oyun oynuyor. Candy crush lafı geçiyor, başımı çevirip bakıyorum. Hiç yapmadığım bir şeyi yapıyorum, "Candy crush dedikleri bu mu?" diye soruyorum çocuklara. Başlarını çevirip bana bakıyorlar. Sürdürüyorum: "Günde kırk kez facebook'tan candy crush davetiyesi geliyor." Gülüyor çocuklar. "Aman abi," diyor biri, "sakın başlama." "Hiç meraklanma," diyorum ben de, "para verseler başlamam." İnsanlar nelere bağımlı oluyorlar Tanrım! Ya bende bir anormallik var, ya bu insanlarda. 

***

Daha geçen gün güncellenen nüfus istatistiklerine göre bu şehrin nüfusu bir milyon yetmiş bin. Ve bu şehirde aradığım edebiyat dergilerini bulamıyorum. Büyük kitapçılara bakıyorum üstelik. İçimden sayıp dökmek geliyor ama kime? Siz olsaydınız ne yapardınız, söylesenize? Birkaç edebiyatseverin bir araya gelip de çıkardığı amatör dergiler bile var, ama benim aradıklarım yok. Bundan daha da kötüsü, adı sanı duyulmamış, kıytırık, içinde edebiyat adına zerrece şey olmayan yığınla "edebiyat dergisi" var ama Kitap-lık yok, Sözcükler yok, Notos yok, Varlık yok. Yokluk var.

***

Kitabevinde kitaplara bakıyorum. Rafın birinde –ister inanın, ister inanmayın– sırasıyla Oktay Rıfat, Özdemir Asaf, Cemal Süreya ve Bedirhan Gökçe'nin "şiir" kitapları yan yana duruyorlar.

***

Başka bir kitabevindeyim. Özel ilgi alanıma giren bir konuda yeni bir kitap çıkmış. Ceketimin iç cebinden not defterimle kalemimi çıkarıp adını not alıyorum kitabın. Yanımda bir kız, bencileyin kitaplara bakıyor, elinde de akıllı telefonu var. Ben yazınca defterim öyle bir gururlanıyor ki, kendini tutamayıp şöyle diyor kızın telefonuna: "İnadına işte, hâlâ varım, hâlâ dimdik, ayaktayım!" Ben hemen atılıyorum, "Ayıp," diyorum defterime, "hiç öyle denir mi yabancı bir telefona!" Defterim ne yapsa beğenirsiniz, kızın telefonuna dil çıkarıyor. Bir de pişkin pişkin gülüyor. Ah bu not defterleri!.. Ah bu dil çıkarmak!..

***

Bir arkadaş. Çok oturup kalkmışlığımız, birlikte çok yiyip içmişliğimiz var. Ne zaman arayıp, gel bir çay içelim, desem, işim var, diyor. Bildiğiniz bahane. Numarasını sileyim mi telefonumdan, ne dersiniz?

***

Hasta la vista, İspanyolca görüşürüz demek sevgili kardeşlerim.

Angarya

Bir etimoloji yazısı yazarak bu haftayı da kapatalım. Aslında çevirdiğim bir makaleyi yayımlayacaktım bugün, dillerin kökenini irdeliyor, ama artık yarına kalsın. Çok zihin açıcı bilgiler veriyor, şimdiden söyleyeyim. 

İki-üç ay önce angarya kelimesi aklıma takıldı, acaba Ankara'yla bir ilgisi, ilişkisi var mıdır, diye meraklandım. Ankara'nın tarihteki adlarından biri de Angora ya. Göründüğü kadarıyla bir ilişkileri yok bu iki sözcüğün, baktım.

Angarya'nın Türkçe sözlüklerdeki ilk anlamı "Bir kimseye ya da bir topluluğa zorla, ücret vermeden yaptırılan iş, yüklenti." biçiminde geçiyor. Sözcüğün kökeni Babilceymiş, oradan Farsçaya, oradan da Yunancaya geçip ángaros (ἄγγαρος) halini almış. Tam olarak "atlı taşıyıcı" anlamına geliyor.

Atlı taşıyıcı anlamına gelen kelime nasıl olmuş da zorla yaptırılan iş anlamına bürünmüş? Romalıların Perslerden öğrenmiş oldukları bir posta teşkilatı sistemi varmış. Atlı postacılar, İmparatorluğun ana yolları üzerindeki belirli duraklar arasında gider gelirlermiş. Bu, yurttaşlar için değil, devlet için kurulmuş bir sistemmiş. Devletin farklı kademeleri arasında gidip gelecek gönderilerin trafiğinin daha sağlam bir biçimde işlemesini amaçlıyormuş. Angarya sistemini o zamanki diğer posta sistemlerinden ayıran özellik ise, atlı postacıların gece-gündüz demeden, yağmur-çamur dinlemeden, her zaman ve her koşulda yollarda olmalarıymış. 

Romalılar, atların bakımı, beslenmesi ve tedarikini zorunlu bir hizmet haline getirmişler. Dolayısıyla angarya kelimesi, 4. yüzyıla gelindiğinde "mecburi hizmet" anlamında kullanılmaya başlanmış. Ortaçağ Latincesinden itibarense üç aşağı beş yukarı günümüzdeki anlamını almaya başlamış ve birine zorla yaptırılan iş için kullanılmış.

---

Kaynak: The Encyclopædia Britannica, Angaria ve Angora maddeleri.

Zamana Dair Düşünceler

Bir gün gelir, zamanda yolculuk mümkün olur mu? O hep filmlerde gördüğümüz sahneler gerçeğe dönüşür mü? Bizden iki yüz yıl sonra yaşayacak olan biri, bir gün birden karşımıza çıkıverir mi? İki yüz yıl önce ölmüş bir akrabamız gelip bize selam verir mi? Bilemeyiz. Tek bildiğimiz, zamanın hiç durmadan akıp gittiği. Su bile durur bazen, ama zaman asla.

***

via

Gün gelir de zamanda yolculuk mümkün olursa, çokluk insanlar acaba geçmişe mi gitmek isterler, yoksa geleceğe mi? Pek azımızın aklına gelen bir sorudur bu belki de. Fikrimi sorarsanız, insanların büyük bölümü geçmişe gitmek isteyeceklerdir, derim. Hatta buna kalıbımı basarım. İsterseniz deneyin, gidin önünüze çıkanlara sorun, ayaküstü cevaplar olmaması kaydıyla, biraz düşününce, insanlar size geçmişe gitmek isteyeceklerini söyleyeceklerdir. Neden böyledir acaba? Bilemeyiz ki. Pek çok şeyin nedenini bilemeyiz nedense. İnsan her şeyi bilince ne yapar eder acaba? Bir kere, her şeyi bilen biri artık hiçbir şeyi merak etmeyecektir, değil mi? Çünkü, adı üstünde, her şeyi biliyordur? Meraksızlık da bu dünyada insanın başına gelebilecek üç-beş esaslı talihsizlikten biri olsa gerek. Düşünsene, hiç ama hiçbir şeyi merak etmiyorsun. İnsan kafayı yer. Kafayı yemek demişken, az buçuk kitap okuyan insana, kafayı yiyeceksin, diyen bir toplumda meraklı bir insan olmak da az talihsizlik sayılmaz hani. Kendine hep sorular soran, meraklı mı meraklı bir çocuk varmış bir zamanlar. Meraklı olmasına meraklıymış ama gidip kimseye sormazmış merak ettiklerini, anası babası dahil, çünkü kafasındaki soruların yanıtının kimsede olmadığını çok iyi bilirmiş. Örneğin, Tanrı'nın hiç canı sıkılmıyor mudur, diye sorarmış kendine hep. Her şeyin sahibi olan bir varlık, her şeyi bilen bir varlık nasıl olur da sıkılmaz? Bunu merak edermiş işte. Ama merak ettiğiyle kalırmış.

***

Immanuel Kant

Gelmiş geçmiş en büyük filozoflardan biri olan Kant'a göre, zaman şeylerin art arda, mekân ise şeylerin yan yana gelmesidir. Hiç unutmam bunu, yıllar önce bir felsefe dersinde söylemişti hoca. Kant, 1724'te doğmuş, 1804'de ölmüş. Bütün hayatı memleketi Königsberg'de geçmiş. Üniversiteyi de orada okumuş. Kant'ı az biraz tanıyan bir insan, "Çok okuyan değil, çok gezen bilir," sözüne asla inanamaz. Bütün ömrünü aynı yerde geçirmiş ama tarihin kaydettiği en büyük beyinlerden biri. Çalışma disipliniyle de ünlüdür Kant. Evet, Almanların disiplinli olduğunu hepimiz biliriz ama onunki de öyle sıradan bir disiplin değilmiş. Zaten aksi olsaydı, bu denli büyük bir filozof olur muydu? Her gün hava almak için dışarı çıkarmış Kant. O denli dakik bir insanmış ki, dışarıya çıkış zamanı bir dakika olsun şaşmazmış. Öyle ki, civarda yaşayan kadınlar onun çıkış zamanına göre saatin kaç olduğunu hesaplar, ev işlerini ona göre yaparlarmış. O zamanlar her evde saat yokmuş.

***

Zamanın durması mümkün müdür acaba? Hani o herkesin aklına gelen düşünce vardır, biri zamanı durdursa da bilmem ne. Zamanın durması elbette mümkün değildir. Çünkü zamanı zaman yapan, akıyor oluşudur. Durduğunda ona zaman diyemeyiz. Mantığa uymaz bu çünkü. Ulan, iyi ki felsefe var.

***

Zamanı geriye döndürmek azıcık mümkündür aslında. Nasıl mı? Bir zamanlar çok dinlediğiniz (çok dinlediğinize göre çok sevmiştiniz) ama şimdi artık hiç dinlemediğiniz bir müziği açın tekrar. Sizi hemen o zamana götürecektir. O zamanki arkadaşlarınızı anımsayacaksınız önce. Sonra, o zaman yapıp ettikleriniz, gidip geldiğiniz yerler, hatta yiyip içtikleriniz gelecek gözünüzün önüne. Hüzünleneceksiniz kesin olarak. Ama geçen zaman geçip gitmiştir canlarım, elden bir şey gelmez. Müzik, en iyisi yine müzik dinlemek.

***

Geçen yıl bir blogda bir yazı okumuştum. Şöyle başlıyordu: "Günün birinde hepimiz ölmüş olacağız." Oysaki, geçmişteki günlerde iyi kötü yaşamışızdır. İşte galiba bundandır ki, zamanda yolculuk mümkün olsa, çoğumuz geleceğe değil, geçmişe gitmek isteriz.

***

Her şeye rağmen, öleceğimiz günü düşünerek hayatı kendimize zehir etmek bütünüyle gereksizdir. Yaşamak en iyisi.

Şafağın değirmeni

Değirmen diye bir metafor. Hem varoluşa çalışıyor hem yokoluşa. Şehirlerden uzak, eski filmlere yakın. Eski hayatlara da. Eskilerden şık özdeyişler üretmeye meraklı yazıcılar, bu metafordan yazılarına ne zenginlikler devşiriyorlardır, Tanrı bilir! Benim ürettiklerimse metaforun şıklığını bozmaya yarar yalnızca: 'Her hayat yıkık bir değirmendir biraz da' desem sözgelimi, sanki 17 yaşımdaymışım da bir dostuma 'şiirsel mektup' yazıyormuşum gibi anlaşılır. Anlaşılsın, 'Biz bu saçları değirmende ağartmadık' koçaklamasından iyidir. 

Hayat ve değirmen bahsinde, Turgut Uyar'ın o pek kısa, ama hani derler ya 'anlayana pek uzun' şiiri 'Günler Geçer'in üstüne şiir tanımadım: "Günler geçer ve çalışır şafağın değirmeni/kim bilebilir ki kimi neyi eskittiğini/ben ne kadar önemserdim kendimi hay allah/sen ne kadar kumraldın aynalarda hay allah/temmuz tam bu işe göredir bana kalırsa/gel bağışlayalım birbirimizi." 

Değirmen işte, şiiri alıyor, ekmek yapıp geri veriyor, gençliği, kusurları alıp hayat diye önümüze atıyor, yolları, şehirleri, serüvenleri alıp törenler, işler, evler yapıyor bunlardan, sevinçleri, mutlulukları, kederleri, acıları alıp yılları yığıyor üstümüze, aşkları alıp ne yaptığını bilense yok, ben rastlamadım. Belki aşkları alıp anılar yapıyordur bundan da. Değirmen, hayatın metaforu değil sadece, kutsalın da metaforu, saflığın da. Yere düşmüş ekmeği alıp, öpüp başınıza koyarsınız, hayattır diye, hayat hep o ekmek gibi taze ve sıcak olsun diye. Ya hayat yere düşerse? Kim öpüp başına koyacak onu? Belki yalnızca 'Meğer ateşli bir hastalıkmış hayat' diye bir dize çıkacak bundan. Şafağın değirmeni dönerken, neleri öğüttüğünü fazla merak etmediğimiz yıllar hızla geçerken ve kimi, neyi eskittiğini kimse bilmezken. Sonra o sıcaklık, o kutsal duygu bir çocukta kalır, değirmenin öğüttükleri arasında çocuğun düşleri, hevesleri kalır, o çocuk gözler geçmişe bakar kalır. 50 yıl olmuş. Fena sayılmaz. Cemal Süreya'nın 'Üstü Kalsın' şiirinde, ki son şiiridir, Tanrıya seslendiği gibi "Ama, ayrıca aldığın şu hayat/ fena değildir" demek gelir insanın içinden. Hatta espri bile yapılabilir bu mevzuda. Gençken değil ama, yaşlanmaya yüz tutmuşken, insan doğum gününe kimleri çağırmalıdır? Düşünmeden cevaplanmalıdır: Bir Tanrıyı, bir de kendini. Saat 12'yi vurmadan Tanrı çeker gider, o tek kişilik törende resmigeçit başlar. Anlat bakalım! 

Hiç anlatmamış olduğunu anlarsın birden, hiç anlamadığını da. Gözünün önüne siyah-beyaz bir 17 yaş fotoğrafın gelir, Gençlik Parkı'nın önünde: "Yıllar seni eskitememiş dostum, ifaden aynı/ yarısı tebessüm yarısı korku dolu o çehre/ suçlarımla gözgöze gelmemek içinmiş meğer/ o resimden bugüne gözlerimi kaçırarak bakışım/ hâlâ suç gibi duruyor o bakış gözlerimde". Aslında 'beceriksizlik' demek istersin ama bunu en az şairane biçimiyle de olsa süslemeden edemezsin. Babaları 'usta' olan çocuklara özgü o tuhaf beceriksizlik, zaten çocukluğundan beri elini hiç bırakmamıştır. Hayattan, işlerden, ilişkilerden, aşklardan doğru kabarık bir beceriksizlikler dosyası. Geriye o kalır, biraz da üzgün şiirler, kederli yazılarla dolu ödünç bir hayat: "Gür bir hayat gerekir şiire taramak için/ bundandır bende üzgün durması kelimelerin" dersin. 

Sonra değirmen kelimeleri de öğütmeye başlar, bir umutla beklersin, sanırsın ki değirmen yıkık da olsa sana bir şiir verecektir yeniden: Heyhat! Şiir değil, gölgesini bile vermez. Vakit hayli olmuştur, değirmen kapanmak üzeredir, 50 yıl geçmiştir. Tutar, en çok sevdiğin şiire sığınırsın, "Gelmiş Bulundum" dersin, Edip Cansever'in şiiri seni yine teselli etsin istersin: "Şiirler yazdım kitaplar okudum/ Elime bir bardak aldım, onu yeniden oydum/ Derinlerde kaldım böyle bir zaman/ Kim bulmuş ki yerini, kim ne anlamış sanki mutluluktan/ Ey yağmur sonraları, loş bahçeleri, akşam sefaları/ Söyleşin benimle biraz bir kere gelmiş bulundum." "Anılar anılar belki hepsi bir kelime" de dersin belki. Şaşkınlık ve tedirginlik yüklü ifadesiyle sana 17 yaşından bakan o çocuğu da unutma istersen, ona da 'gel bağışlayalım birbirimizi' de artık, tam yeridir, belki o bağışlar seni.

Haydar Ergülen

Domates

© Copyright

Yetişkinlerin bütün davranışları birer ritüel addedilir çocuklarca. Yetişkinlerin özgür iradesinin olmadığına inanır çocuklar. Onlar her ne yapıp ediyorsa, kendi iradeleri, istekleri, seçimleri doğrultusunda değil, fakat "öyle gerektiği için" yapıp ediyorlardır. Bakın mesela, bir çocuk vardı bir zamanlar, onu "yakından" tanırdım, bir gün mutfakta, tezgâhın altında içinde sebze olan bir poşet gördü, annesinden bir domates istedi, o da hemen poşetten bir tane domates çıkarıp yıkadı, sonra eline aldığı bıçakla ikiye böldü, bir yarısını çocuğun bir eline, bir yarısını da öbür eline tutuşturdu. Dedim ya, çocuklar yetişkinlerin her bir halini, hareketini ritüel sayarlar, o çocuk da annesinin bunu böyle yapmasını bir ritüel saydı ve hiç ses etmedi; kadının domatesi poşetten çıkarması bile bu ritüelin bir parçasıydı, sonra, yıkaması, ikiye bölmesi, her birini bir eline vermesi... Öyle yapılması gerekiyordur ve öyle yapılıyordur, ne var bunda sorgulayacak? Hayır, çocuklar sorgulamazlar zaten, tek yaptıkları soru sormaktır. Sorgulamakla soru sormak ayrı şeyler midir ki, diye soracaksınız. Sormayınız, gözünüzü seveyim. 

Çocuk diyorduk, bir gün bir arkadaşını elinde bir domatesle görür. Hayretle yanına yaklaşır arkadaşının, çünkü elindeki domates ikiye bölünmemiştir. Hemen sorar: "Annen domatesini yıkadı mı?" Arkadaşı yanıtlar: "Annem vermedi ki domatesi, halam verdi." Bizimki allak bullak olur: Nasıl olur böyle bir şey? Duralar. Biraz düşünür ve hemen bu "yeni" duruma alışır: Demek ki annelerin yanında halalar da domates verebiliyorlar. Arkadaşına bir soru daha sorar: "Peki, halan domatesi yıkadı mı sana vermeden önce?" Arkadaşı bir yalan söyler burada, çünkü o da öteki çocuklar gibi yetişkinlerin bütün yaşamının ritüellerden ibaret olduğunu bilir ve işte yalan söylemenin de yetişkinlere özgü bir ritüel olduğunu sanır, ve yaşı henüz küçük olmasına rağmen bir yalan söylenmeyle dünyanın yıkılmayacağının farkındadır; halası domatesi yıkamadan vermiştir, ne var ki çocuk, "Evet," der arkadaşına, "halam domatesimi yıkadı." Ve görür ki, sahiden de bir yalan söylenmeyle, bırakın dünyanın yıkılmasını, yaprak bile kımıldamıyor. "Ama olmaz ki," diye sürdürür öbür çocuk, "senin domatesin kesilmemiş." Arkadaşı boş bakışlarla ona bakar. Bunu gören çocuk, "Domates önce ikiye bölünür, sonra yenir," der. Bakışlar daha bir boşalmaya başlar. Sonra kimse bir şey demez, hayat devam eder. 

Bütün bu olup bitenlerden sonra (?) bir gün bu çocuk, örneğin komşunun damında ikiye bölünmüş biiir sürü domates görse ne düşünür sizce? Bence şunu düşünür: Bu evde ne kadar çok çocuk vaaar! 

Ya, işte böyle.

Çil

© Copyright

Denizin Ötesine

Yirmi yıl oluyor neredeyse, on yaşında var yoktum, bir gün evimizin önünde oynuyordum. O sırada iki atlı adam gelip ninemi sordular. İçeri koşup çağırdım. Dedemle ninem birlikte kapıya çıktılar. Filanca köydeniz, dedi adamlardan biri ve sürdürdü konuşmasını. Köylerinden bir kadını doğum sancıları tutmuş, ninemi ebe olarak gidip doğumu yaptırması için çağırmaya gelmişlerdi. Ninem, yörede namı duyulmuş bir kadındı. Bizim köydeki tüm kadınların doğumunu yaptırmanın yanı sıra, çevre köylerden de pek çok kadının doğumuna çağrılırdı. 

Dedem, atlarından inip soluklanmaları için adamlara avluda yer gösterirken ninem hazırlanmak için içeri geçti. Ben de hemen atılıp, “Dede, ben de ninemle gideyim mi?” dedim büyük bir istekle. Dedem gülümseyerek bana baktı, bundan yanıtının evet olduğunu anladım. Çok geçmedi, ninem çıktı. Dedem ve adamlardan birinin yardımıyla ata bindi. Öbür adam da beni ninemin terkisine bindirdi ve yola çıktık. 

Köyleri bizim köye uzaktı. O zamanlar iki köy arasında pek geliş gidiş de yoktu. Yolda ninem ha bire sordu, adamlar da cevapladı. Anlattıklarına göre köylerinde doğum yaptıran yaşlıca bir kadın varmış, birkaç ay önce ölmüş. Şimdi bir kadının doğumu gelince onlar da çaresiz, ninemi çağırmaya gelmişler.

Şimdi ne kadar olduğunu anımsamıyorum, at sırtında epey bir yol aldıktan sonra ikindi üzeri köye vardık. Atlardan birine ninemle ben bindiğimiz için iki adam yol boyu öbür ata dönüşümlü olarak bindiler. Burası, bir tepeyle kocaman bir denizin arasına sıkışmış küçük bir köydü. Köye varmadan önce denizi görmüştük. Hayatımda ilk kez deniz görüyordum. Çok şaşırmıştım. Çünkü böyle bir köyün de olabileceğini hiç düşünmemiştim. 

Doğum yapacak kadının evinin önünde durduk. Adamlardan biri beni indirdi, ardından ninemin kolundan tutarak onun da inmesine yardım etti. O sırada, öbür adamın seslenmesiyle dışarı çıkmış olan iki kadın gelip ninemi karşılayarak içeriye buyur ettiler. Ninem eve girerken kadınlardan biri de bana, “Sen dışarıda oyna çocuğum, bak, bahçede salıncak da var,” dedi. Hiç itiraz etmedim, hatta sevindim buna, çünkü bir an önce denizin kıyısına gitmek, elimi deniz suyuna sokmak istiyordum. O yana yöneldim. Bizi getirmiş olan adamlar atları alıp ötedeki çayırlığa doğru giderken, ben de bahçe duvarının üstünden atlayıp denizin yolunu tuttum.

Az sonra bir evin önünden geçtim. Bir kadın, avluda oturmuş dalgın dalgın karşıya, denizin olduğu yöne bakıyordu. Beni fark edip etmediğine bile emin olamadım. Oradan geçtikten sonra neredeyse denize varmıştım. Tam o sırada kıyıda insanların olduğunu fark ettim. Denizin tam kıyısında, benim yaşlarımda dört kız oturmuş, üçü beraber, biri de yalnız başına kumla oynuyorlardı. Biraz beride, kumlarla yeşilliklerin bitiştiği yerde, yine benim yaşlarımda bir kızla annesi olduğu her halinden belli bir kadın, oturmuş denizi izliyorlardı. Onların arkasında da başka bir kız oturmuş onlar gibi denizi izliyordu. Burada gördüklerime de şaşırdım. Öncelikle, ne kadar çok kum vardı! Sonra, o kadınla kızının başındaki şeyler de neydi öyle? Bizim köyde kadınlar bunlardan hiç takmazdı, hatta erkekler bile takmazdı. Bunlar şaşırtıcıydı şaşırtıcı olmasına, gene de biraz sonra yaşayacaklarım kadar şaşırtıcı değildi. 

Oradakileri süze süze kumda yürüyüp denizin kıyısına gittim. Ama onlar hiç oralı olmadılar. Sanki beni görmüyorlardı. Kıyıya varınca oturdum. Elimi denize koydum. Yine dönüp önce kumlarda oynayan kızlara, sonra kadınla kızına, ardından da diğer kıza baktım. Hayret! Nasıl insanlardı bunlar? Sahiden de beni hiç görmemiş gibiydiler. Hele şu kadınla kızı… O kadar dalmışlardı ki... Bizim köyde olsa, yabancı birini görsek, derhal yanına gidip kimin nesi olduğunu sorardık. Oysa bu insanlar, kim olduğumu sormak şöyle dursun, dönüp bana bakmıyorlardı bile. Meraklandım haliyle. Bir şey mi olmuştu bunlara? Beni fark etmemiş olmaları imkânsızdı. Ama ben yine de kendimi göstermek için yerden birkaç tane taş alıp denize fırlattım. Değişen bir şey olmadı. Bunun üzerine yanlarına gitmeye karar verdim. Gittim, kumlarla oynayan üç kızın yanında diz çöktüm. Kızlardan ikisi başlarını hafifçe kaldırıp bana baktıktan sonra oynamayı sürdürdüler, biri hiç bakmadı bile. Merakım ve şaşkınlığım iki kat arttı. O anda, ötede, çimlerin üstünde oturan kızın bana baktığını gördüm. Hemen kalkıp yanına gittim ve, “Ne yapıyorsunuz burada?” diye sordum. Kız yanıtladı hemen: “Hayal kuruyoruz.” Kızın sesini duymak olabildiğince rahatlattı beni. Hayal kurmayı bir tür oyun olarak algıladım. “Neyin hayalini kuruyorsunuz?” dedim bu kez, kız da, “Diğerlerini bilmem, ben gitmenin hayalini kuruyorum,” dedi. Ben merakla, “Nereye gitmenin?” diye sürdürdüm. Kız yine yanıtladı sorumu: “Oraya, denizin ötesine.” Üsteledim: “Ne var denizin ötesinde?” Kız bana baktı ve, “Bilmem, ben de çocukluğumdan beri bunu merak ediyorum. Bundan ötürü de hep gitmenin hayalini kuruyorum,” dedi. Ben de çocukken az meraklı sayılmazdım hani, bir meselenin ardına düşmeye göreyim sonuna dek sürdürürdüm: “Peki, oraya, bu kocaman denizin ötesine nasıl gideceksin?” Bunu sormamla kızın yüzünü bir hüzün kapladı, yerinden kalktı, yavaşça kumlarla oynayan kızlara doğru yürüdü. Onları bir adım geçip tam kıyıda durdu ve şöyle dedi: “İşte, bu kapıdan geçip de gideceğim. Bir gün mutlaka gideceğim.” O öyle deyince kızın deli olduğunu düşündüm bir an, ne var ki hiç deliye benzer bir yanı yoktu. Evet ama, ortada kapı da yoktu. Kalkıp yanına gittim. Adını sordum, “Zingarina,” dedi. “Hangi kapıdan söz ediyorsun, Zingarina?” diye sordum bu kez. “İşte bak, önümde duruyor.” dedi. Ne diyeceğimi bilemedim artık, anlamadığım bir şeyler vardı ya…

O gün orada, denizin kıyısında oldukça kaldım. Değişen bir şey olmadı. Küçük kızlar bir süre daha kumla oynadıktan sonra sıkılıp bıraktılar ve öbürleri gibi denizi izlemeye koyuldular. Güneş batmak üzereyken kadınla kızı oturdukları yerden kalkıp köye doğru gidince çocuklar da kalkıp onların ardı sıra yürümeye başladılar. Benle Zingarina kaldık. Hava kararana kadar oturup denizi izledik. Ne ben bir şey söyledim, ne de o. Sonra, Zingarina yavaşça yerinden kalkıp köye yürümeye başlayınca ben de kalkıp onun ardı sıra yürüdüm. 

İşte, o köye, bu anlattığım ilk gelişimin üzerinden şöyle temiz bir on yıl geçmişti ki, ikinci kez gittim. Gider gitmez de yine ilk olarak denizin kıyısında buldum kendimi. Bu kez hiç kimse yoktu. Biraz oturdum, sonra kalkıp köyün kahvesine gittim. Zingarina’yı sordum. “Gitti,” dediler. “Nereye?” diye sordum merakla. “Bilmiyoruz.” dedi köylüler. “Hiçbiriniz mi?” dedim. “Evet,” dediler, “bir gün aniden ortadan kayboldu, bir daha da kimse ondan haber alamadı.” Ben şaşkınlıkla onlara bakarken, “En son, denizin kıyısında görmüşler,” dedi arkalardan bir ses.

Homo çantaçokseverus

42 Şubat 2498 

Yeni bir insan türünün kalıntılarına rastlandı.

Dünkü haberleri okumuşsunuzdur. Bana göre en ilginç olanı –ki, pek çok insan da benim gibi düşünecektir– CERN'e bağlı olarak çalışan bilim insanlarının, yeni bir insan türünün kalıntılarına ulaşmış olduğu yönündeki haberdi. 

Bilim ve teknoloji, özellikle son üç yüz yılda aldı başını gitti. Öyle bir gitme ki, nereye gittiğini kestiremiyoruz bile. Dünyanın geleceğini düşündükçe de –Tanrım, sen aklımızı koru!– nereye gideceğimizin, ne olacağımızın tahminini bile yürütemiyoruz. Acaba yüz yıl sonra nasıl bir dünyada olacağız? Bereket versin, yüz yıl sonrasını neredeyse hepimiz göreceğiz, şu anda tek yapmamız gereken beklemek.

Konumuzdan sapmayalım. Söz konusu haberde, günümüzden yaklaşık 500 yıl önce yaşamış olan bir atamızın kalıntılarına ulaşıldığı söyleniyordu. Dedim ya, bilim bugün dehşet verici bir düzeye ulaşmış bulunuyor, ama gene de her geçen gün yeni bir şeylerle karşılaşıyoruz. Hâlâ keşfedilmemiş, bir yerlerde bir biçimde gizli kalmış, gözden kaçmış birtakım şeyler var. İşte görüyorsunuz, çok da değil, beş yüz yıl kadar önce yaşamış olan bir insan türünden yenice haberimiz oldu.

Yeni bir insan türü deniyor ama aslında bu bir alt tür. O zamanlar yaşamış olan, iki yüz yıl önceye kadar da varlığını sürdüren Homo sapiens sapiens'in bir alt türü bu. Haberin çıkmasından sonra CERN'ün ultranet sitesinde yer alan açıklamaya göre, yeni bulunan bu alt türe Homo sapiens çantaçokseverus adı verildi. Yapılan açıklamada neden bu ilginç adın verildiğine de ayrıntılı olarak değinildi. Antropolog Hermann Elettimgelmedigung, bir zamanlar insanların "çanta" denen bir tür gereç kullandığını, bunun da başlangıçta adı gibi gereç olduğunu, yani gereken bir şey olduğunu, ama sonraları işin iyice zıvanadan çıkmasıyla birlikte çanta'nın gereç olmaktan çıkıp bütünüyle bir lüks aracı halini aldığını; işte söz konusu türün de bunlardan çokça kullandığını, daha doğrusu, çanta'nın gereç olmaktan çıkıp lüks durumuna gelmesine önayak olduğunu, bundan ötürü de bu türe en uygun bilimsel ad olarak bunun önerildiğini ve oy birliğiyle kabul edildiğini söyledi.

Ne kadar ilginç, değil mi? İlginç olan ne, diyeceksiniz. Çanta'nın kendisi. Çünkü bu çanta dedikleri şey bir tür taşıma aracı olarak kullanılıyormuş o zamanlar. Tabii, ilk başlarda, yani, haberde de denildiği gibi, henüz daha bir lüks aracına dönüşmeden. O zamanlar teknoloji bugünkü kadar gelişkin değilmiş haliyle, insanlar da gündelik yaşamlarında gereksinim duydukları pek çok şeyi yanlarında taşırlarmış. Örneğin, o zamanlar yazı henüz elle yazılıyormuş ve bunun için de kalem, defter denen gereçler kullanılıyormuş. Yine, o zamanlar insanlar sık sık "kirlenirlermiş", kirlerinden arınmak için de "mendil" denen şeyler kullanırlarmış, böyle şeyleri taşımak için de bir taşıyıcıya ihtiyaç varmış, ve işte bu taşıyıcı da çanta'nın kendisiymiş. Aman, ne kadar da sıkıcı! Sürekli olarak yanınızda bir şeyler taşıdığınızı düşünsenize... O zamanda yaşamak istemezdim doğrusu. Bu arada, sözünü ettiğim zamana tarihte Modern Çağ deniyor. Neyse... Daha sonralarıysa, söylendiği üzere bir lüks aracı haline gelmiş çanta. İnsanlar artık gereksinim için değil, yani bir şeyleri yanlarında taşımak için değil, bir lüks aracı, ya da, o zamanın sözcüklerinden biriyle söyleyecek olursak, bir "aksesuar" olarak kullanmaya başlamışlar. Modern Çağ'da bir ara çantalar epey büyümüş. İnsanlar deli gibi, içinde neredeyse hiçbir şey olmayan koca koca çantaları kollarına takıp geziyorlarmış. Tarihte ne ilginç şeyler var, kim bilir daha neler vardır neler. 

Ha, bu arada, az kalsın unutuyordum, hem de en önemli noktayı, bu yeni keşfedilen türün, yani Homo sapiens çantaçokseverus'un istisnasız tüm bireyleri dişiymiş. Hiç şaşırmadım. Geçen yıl okuduğum bir makalede de Modern Çağ'da pek çok ülkenin ekonomisinin ayakta durmasında kadınların muazzam etkisi olduğundan söz ediliyordu. Çok alışveriş yapıyorlarmış anlayacağınız.

---

Birkaç yıl önce bir arkadaşım evini taşımada kendisine yardımcı olmamı istemişti. Eşyaları çıkarırken kocaman bir kolinin bir köşede durduğunu fark etmiştim; büyükçe bir şeydi, bir çamaşır makinesi kolisinden daha büyüktü, ağzına kadar çantayla doluydu, görür görmez şok olmuştum, bir insanın bu kadar çantaya sahip olmak istemesi için, en hafif bir deyişle deli olması gerekirdi. İşte o gün akşam eve gidince yazmıştım bu yazıyı.

Derdest Çağrışım (xxiv)

via

Geçmiş ve Gelecek

İnsanlar hep omuzlarında ağır bir yük olan geçmişi tutup atmak, ondan kurtulmak istediler, ama ne çare, beceremediler. 

Oysa aynı insanlar, yerde duran bir başka ağır yük olan geleceği, omuzlarındaki yüke aldırmadan bir an önce sırtlanmak istediler. Becerip beceremediklerine de yalnızca zaman karar verdi. 

Böylece devam etti gitti düzen.

Sevmek uzak. Deniz mavi. Yaşam bir öykü.

Bugün hem Dünya Öykü Günü hem de Sevgililer Günü,

uzaktan sevenlere gelsin.

Ben Çoban'dım. Şu Artos Dağı'nın eteklerini gezerdim her gün. Koyunlarımı otlatırdım. Karşıya, denize bakardım boyuna. Artos'un karşısında bir ada vardır, onun da bencileyin bir adı yoktur. Ada derler, yalnızca ada. Bir gün koyunları alıp aşağıya inmiştim, taa aşağıya, denizin kıyısına. İşte o gün, oracıkta anladım benim de bir kaderimin olduğunu. Tamara'yı gördüm orada. Âşık oldum, tutuldum, vuruldum... Yaşama sevinci doldu gönlüme. Tutuştum. Artos'un heybeti, Deniz'in mavisi...

Tamara’yı gördüğüm an değişti dünya. Yaşıyormuşum, anımsadım. Çobanlar da var’mış, anladım. Ben de âşık olabiliyormuşum, öğrendim. Hayatım iyiden iyiye değişti o günden sonra. Onunla yatıp onunla kalktım. Gözüm bir şey görmez oldu, koyunu, keçiyi ayırt edemez hale geldim, günüm gecem birbirine karıştı, oradan oraya savruldum. Koyunlar birer ikişer eksiliyormuş, kurt kapıp götürüyormuş da gözümün önünden, görmüyormuşum. Kendimi görüyor muydum? Varım yoğum Tamara olmuştu. Aşkı gözümü kör etmişti. Nihayet bir gün efendim geldi, koyunların sahibi. Saydı, sövdü, koymadı sayıp sövmeleri. Dövdü de beni, hiç alınmadım. Hiçbir etki kalmamıştı üstümde Tamara’nın aşkından başka. Efendim kovdu, hiç durmadım. Ayaklarım uçurdu beni, oraya, denizin kıyısına gittim. Arandım, ama yoktu, o dünyalar güzeli oralarda değildi. Yokluğu gönlümün ateşini alevlendirdi. Akşama kadar kaldım orada, hâlâ yoktu. Sabahladım, yine yoktu. Efendim geldi, beni alıp götürdü. Dayanamadım, ertesi gün kaçtım, yine gittim oraya. Orada, kıyıda geçirdim günümü gecemi. Sonunda bir gün dayanılmaz oldu bekleyişim, aklımı kaçırıyordum. Denize atlayıp boğulmayı tasarladım. İşte, tam o sırada kader güler yüzünü gösterdi, hayatımın en mutlu anlarından birini daha yaşadım, Tamara’yı ikinci kez gördüm, üstünde alacalı bulacalı fistanıyla bir masaldan çıkmış gibiydi. Anladım ki, dağların yeşilinden, denizin mavisinden başka renkler de varmış.

Naçizane, Ah Tamara! adlı öykümden.

Şans Nedir?

Köyde yağmur duasına çıkılacakmış. İmam herkesi caminin önünde bekliyormuş. Bakmış ki köylüler toplanmış geliyorlar, "Hani, şemsiyeleriniz nerede?" diye sormuş. "Ama..." diye başlamış köylüler, gerisini getirememişler. "Eğer," diye sürdürmüş imam, "yağmurun yağacağına inansaydınız yanınızda şemsiyenizi getirirdiniz. İnanmadığınız şey için dua etseniz ne, etmeseniz ne." Duayı iptal etmiş, hepsini geri göndermiş. 

Bir şeye inanırsanız o şey sizi hayata bağlar. Bir şeye daha çok inanırsanız, o şey sizi hayata daha çok bağlar. Hayata bağlandığınız vakit de sürekli olarak bir şeyler yapmanız, yani çabalamanız gerektiğini fark edersiniz. Çabaladığınız zamansa her şeyin sizin için olumlu gittiğini, her istediğinizin yerine geldiğini görürsünüz. Dışarıdan bakanlarsa sizin için "Ne şanslı biri" der.

İşin aslına bakarsanız, şans diye bir şey yoktur. Her şey insanın dünyaya bakışınızda saklıdır.

Keçi

Gece oldu mu dünyanın üstünü derin bir sessizlik kaplardı. Sarı lamba ışıklarının pencerelerden dışarı kaçamayacak denli cılız olduğu zamanlardı. Çocuktu. Bir gün yine annesi masal anlatıyordu ona. Kurt, keçinin yavrularından birini kaçırıyordu gene. Masalı defalarca dinlemişti. Sonunda ne olacağını biliyordu. Gene de büyük bir merakla, ilk kezmişçesine dinliyordu. Ne kadar üzülüyordu o keçi yavrusuna. 

Masal bittiğinde annesi, "Hadi, artık yatağına gir," dedi. O da, "Çişim geliyor," dedi annesine. Kadın yerinden kalktı, elinden tutup dışarı çıkardı, tuvalet dışarıdaydı çünkü. Karanlıktı. Ay ortalarda görünmüyordu ama milyonlarca yıldız gökte eğleşiyorlardı. Başını kaldırdı. Göğe baktı. Annesi, "Şuraya çişini yap da gidip yatalım," dedi. "Tamam anne," diye yanıtladı. İşedi. İçeri girmeden önce yıldızlara bir kez daha bakmak istedi. Başını kaldırıp baktı. Ne güzeldi yıldızlar. Pek çok kez düşünmüştü: Acaba benim yıldızım hangisi? Gözlerini yıldızlardan aldı. Tam annesine dönecekti ki karşısında, karanlığın içinde bir şey olduğunu fark etti. Daha bir dikkatle baktı. O da neydi, masaldaki keçi yavrusu evlerinin önüne gelmişti. Çok sevindi. Heyecanlandı. Ne diyeceğini bilemedi ilkin. Sonra nereden estiyse, "Senin de yıldızın var mı?" diye sordu minik keçiye. "Evet," diye yanıtladı annesi, "herkesin bir yıldızı vardır."

İlişkiler Üzerine

          Bir İlişki Nasıl Olmalıdır 
          Birinci Manifesto

1. Bir ilişki ilişmekle yetinmemelidir. Kıyıya, köşeye, ucuna veya kenarına oturmakla, oturuyormuş gibi yapmakla gemi yürütülmez. Üzerine oturulacak şey süngü bile olsa, tam anlamıyla oturmak şarttır.
2. Islak olmayan bir ilişki düşünülemez.
3. Aslında ilişki diye bir şey yoktur; her şey palavradır. İki insan ancak birbirlerine ilişmedikleri sürece birbirlerini yaşatabilir. Birlikte değişim bir Ortaçağ yalanıdır.
4. Olmuyorsa olmuyor kuralı: kelek kavuna şeker serpmek kadar anlamsız bir hareket daha bulunabilir, ama bu zor olacaktır.
5. Herkesin kavun yerine ayva yemeye hakkı vardır.
6. Duvar çentiklerinin gölgesinin derin olacağı unutulmamalıdır.
7. Söylenmeyen söz ağırlaşır.
8. Herkesin kendine ait bir karanlığı olması gerektiği, tartışılmaz bir gerçektir.
9. Bir ilişkide gerçek diye bir şey yoktur. Dolayısıyla kaç kilo ettiği bilinemez.
10. Avukatlar ve polisler, sevgiyi mülkiyet kanunlarının hükmüne sokmakta başarısızlığa uğramaya mahkûmdur.
11. Bedenlerin birbirine alışması söz konusudur. Bu, beyinler için de geçerlidir. Bu konuyla küçük mavi cinler ilgilenecektir.
12. Acı çektirme sanatı gün geçtikçe ilerlemektedir. Her ilişkinin amacı, bu sanatı kusursuzluğa ulaştırmak için çabalamaktır.
13. Her insanın duvarları vardır. Her duvarın gedikleri vardır. İlişkide dürüstlük, insanların birbirlerine verdiği ve bu gedikleri gösteren haritaların doğruluk derecesiyle orantılıdır. Orantı sabiti 1.7’dir.
14. Duvarlara işemeyiniz.
15. Her insanın paspas olmaktan sıkılmaya hakkı vardır.
16. Beklemek erdem değil, çaresizliktir.
17. İnsan temelde yalnızdır. Üst katlar için kesin bir şey söylenemez.
18. Yalnızlık paylaşılmaz. Paylaşılırsa raconu kalmaz.
19. Erken kalkanın kahvaltıyı hazırlaması, uzun vadede bir ütopyadan ibarettir.
20. In the long run we are all alive.
21. İnsan tek başına da sıkılabiliyorsa bu becerisini geliştirmelidir.
22. Aslında ilişki diye bir şey vardır. Her şeyin palavra olması hiçbir şeyi değiştirmez. Aşk her ilişkide bir olasılıktır. Yaşam da her ilişkide bir olasılıktır. Dolayısıyla aşkın ne olduğu bilinmemekle birlikte yaşam aşktır. Bu madde, 3. maddeyle çelişmez.
23. Diğerinin bokunu temizlemek, aşkın varlığını kanıtlamaz. Diğerinin aşkını temizlemek, bokun varlığını kanıtlar.
24. Metal yorgunluğu, uzun süre sıkılı kalan bir vidanın ya da bükülü duran bir levhanın yorulup kırılması gibi bir şeydir. Aynı paralelde ilişki yorgunluğundan söz edilebilir.
25. İlişki, il-İŞ-ki değildir. Fazla mesai ücrete tabi değildir. Görev bilincinizi götünüze sokunuz.
26. İlişkilerde eşzamanlılık olanaksızdır. Herkesin zamanı kendine göre işler. Ortada tek bir dağın olması, değişik açılardan bakıldığında değişik şeylerin görüldüğü gerçeğini değiştirmez.
27. Rüyalar, anılar kadar önemlidir. Tabiri caizdir.
28. Herkes kendi efsanesini kurmak ve yaşatmakla yükümlüdür. Ancak bireysel efsaneler var olduğunda ortak bir efsane oluşturulabilir.
29. Dil, iletişim kurmak için başvurulacak son araçlardan biri olmalıdır. Bir çelişki gibi görünse de konuşmak şarttır. Bu, koklamanın ve telepatinin önemini hiçbir şekilde yadsımaz.
30. Yolların uzun ve ince olması, üzerlerinde gündüz-gece gidilmesini gerektirmez.
31. Her sonun nasıl olacağı en başından bellidir.
32. Eğer bir ilişkinin bitmesi mümkünse bitecektir.
33. Bunun birinci manifesto olması, ikinci bir manifestonun olmayacağı anlamına gelmez.

Cem Akaş, 7, Bölüm 47.
(Buradan)

Boş Defter Üzerine Düşünceler

Boş defter bir metafordur; içinde "başlangıç" anlamı gizlidir. Her gördüğümüz boş defterin bir gün yazılmaya "başlanacağını" varsayarız. Hiçbir boş defter ebediyen boş duracak değildir, bunu böyle kabul ederiz. Bu yönüyle insan yaşamına benzer boş bir defter. Hatta yaşamın ta kendisidir. John Locke durduk yerde tabula rasa demedi. Yaşama gözünü açan her insanın ilk andan itibaren yaşamının "boşluklarını" doldurmaya başlayacağını varsayarız. Hiçbirimiz bunun aksini hesaba katmayız; aklımızın ucundan bile geçmez bu. Çünkü dünyaya gelen her insan "dolmaya" gelmiştir. Bir insanın dünyaya nasıl geldiyse dünyadan o biçimde gideceği düşüncesi saçmadır. Anasından doğan bir bebeğin ağlamaya başlaması bile defterin yazılmaya başladığının bir göstergesidir. Ve hatta bebek dünyaya gelmeden, annesinin rahmindeyken yaşamaya başlar, böylece boş defterin üstüne atılan ilk çizikler de o an görünür olur. Boş bir defterin yazılmaya başlama anı üç aşağı beş yukarı aynıdır. Bir ilkokul çocuğunu gözünüzde canlandırmalısınız bu noktada. Dünyanın en ilgisiz, okulu en sevmeyen öğrencisi bile boş bir defter karşısında heyecana kapılır. Dünya eğitim-öğretim tarihi, boş bir defter görüp de heyecana gelmeyen bir öğrenci kaydetmemiştir. Bir öğrencinin boş defterine ilk olarak ne yazdığı da hepimizce bilinen bir şeydir; adını yazar her çocuk ilk olarak. O noktadan sonraysa, pek az kimse dışında hiç kimse bilemez artık boş defterin neyle, nasıl doldurulduğu. Çünkü yeryüzündeki insan sayısınca yaşam vardır. Yaşamlardan kat be kat fazla da yaşantı vardır. O kadar ki, bu yaşantılar gökteki yıldızları sayıca alt ederler. Böylelikle herkes kendince doldurur defterini. Başlangıcı ve devamıyla bir insan yaşamını andıran boş bir defterin yazılma süreci, sonuna gelinince insan yaşamına benzemeyi büsbütün bırakır. Baştan beri bir gün sona ereceği kabulüyle geçmiştir insan yaşamı, boş defter de öyle, gelgelelim her bir insanın yaşamı bitince bitmiştir, yeniden başlaması, bir biçimde sürmesi bu dünya gözüyle mümkün değildir artık, oysa bir defterin bitmeye yüz tutması bile yeni bir defterin geleceğinin işaretidir. Defterin tamamen bitmesiyse yeni bir boş defterin başlangıç anıdır. Yeni bir başlangıç da yeni bir heyecanı beraberinde getirecektir. Yaşamı sürdürme isteğinin ta kendisidir bu yeni heyecan. İşte bundan ötürü, insan, hayatındaki boş defterleri doldurma telaşında olmalıdır her vakit.

Boş Defter

.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................

Boş Defter Üzerine Düşünceler: yarın.

Konuşanlar ve Susanlar

Bazıları binlerce yıl boyunca konuşup durdular. İnsanlar da onları dinlediler. Neden sonra, söylediklerinden hiçbir şey anlaşılmadığını fark etti birileri, boş konuşmuşlardı çünkü, ama zaman geçip gitmişti; konuşanlar konuştuklarıyla, dinleyenler dinledikleriyle kaldılar.

Bazılarıysa hep sustular. Hiçbir şey demeden sustular. Ta ki onlardan biri susarak hiç de iyi etmediklerinin farkına varana kadar. Susarak hiçbir şey anlatmış olmuyorlardı çünkü. Ama zaman yine geçip gitmişti; susanlar sustuklarıyla kaldılar.

Bazen konuşup bazen susan diğer bazıları da vardı elbette. Onların da kimi, yerinde konuşup yerinde sustu, kimi de tam tersi, olmadık yerde konuştu, olmadık yerde sustu. Böyle olunca, söylenmesi gerekenler söylenmedi, söylenmemesi gerekenler söylendi çoğunlukla. Daha sonra ne büyük yanlışlar yaptıklarını anımsattı içlerinden birileri. Ne var ki zaman hep olduğu gibi akıp geçmişti.

Böylece devam etti gitti düzen.

Dağ ve Kurt